printversie:
(geen PDF? klik hier)
Muziek en vormgevende krachten in de natuur
Door EC Bakker
Lauterwasser (1951) heeft onderzoek gedaan naar de vormgevende
invloed van klank op materie.
In zijn jonge jaren maakte hij kennis met het werk van de natuuronderzoeker
Ernst Chladni (1756-1827)
Deze had ontdekt dat als je met fijn zand bestrooide glasplaten middels
een strijkstok tot trillen bracht, er dan geometrische figuren ontstonden.
Een Chladni-opstelling
Het werk van de Zwitserse arts Hans Jenny (1904 - 1972) sloot hierbij
aan . Deze had de Chladni-experimenten verder uitgebreid. Het gebruik
van elektronische apparatuur maakte het eenvoudiger om een heel scala
van toonhoogten te onderzoeken. Jenny's onderzoek naar de effecten
van toonhoogten op vloeistoffen is baanbrekend geweest.
Watervormen gefotografeerd door Hans Jenny
Lauterwasser heeft een zwak voor schildpadden (er grazen
er 80 in zijn tuin). Hij werd getroffen door de treffende overeenkomst
tussen een Chladnisch zandpatroon en het patroon bovenop het schild
van de schildpad.
Dit vormde de aanleiding om in 1993 de erfenis van Jenny en Chladni
op te pakken en op zoek te gaan naar de overeenkomst tussen klankvormen
en de vormkrachten in de natuur.
Rechts de door Lauterwasser vastgelegde Chladnische figuren (zie
voor Lauterwassers fotoboek onderaan)
Zand werd op dunne metalen platen gestrooid die aangesloten
waren op een versterker. Vervolgens werd stapsgewijs het hele spectrum
van toonhoogten er op losgelaten, die voor een groot deel niet door
het menselijk oor zijn waar te nemen. Wat resulteerde was een enorme
variëteit aan geometrische vormen waarbij interessante wetmatigheden
aan de dag kwamen. Vormen ontstonden door tegen elkaar indraaiende
spiraliserende bewegingen, en curieus was dat na het ontstaan van
een duidelijk patroon consequent bij de zevende toonstijging een verandering
naar een nieuwe vormenreeks optrad. (Naar analogie van de octaven
in de muziek)
'Staande' golf bij 595 Herz
Lauterwasser besloot zijn onderzoek uit te breiden tot
water, dat de mogelijkheid bood om subtielere bewegingen te observeren.
Ondanks het pionierwerk van Jenny was dat niet eenvoudig omdat de
opeenvolgende verfijnde waterbewegingen zich niet makkelijk lieten
fotograferen. De oplossing werd gevonden in het gebruik van een stroboscoop
en een camera die gelijke tred kon houden met de snel flikkerende
lichtbewegingen. Het water werd in een ronde bak gedaan en het werk
kon opnieuw beginnen. Een complete lexicon aan fascinerende vormentaal
was het resultaat. Lauterwasser kon beginnen deze te vergelijken met
de vormentaal van de natuur. Een indrukwekkend element bij zijn wateronderzoek
zijn de zogenaamde ‘staande golven’ , waarbij de situatie
optreedt dat de heen en weer gaande waterbewegingen opeens een ‘swingende’
eenheid vormen.
Klankvorm die ontstaat door een gong
Prachtig is ook Lauterwassers onderzoek naar de invloed
van muziekinstrumenten en muziekstukken.
Een voorbeeld van de vele door Lauterwasser gevonden klankvormen
die
overeenkomen met de vormentaal in de natuur
Mijns inziens ligt hier nog een heel terrein braak.
Het is aardig om de directe samenhang te zien tussen de opbouw van
een zonnebloem en de reactie van water op een frequentie van zo- en
zoveel Megaherz.
Maar de vraag is dan natuurlijk: wat gaan we hiermee doen? Heb je
de frequentie van kanker beet, dan kun je kankercellen bijvoorbeeld
naar een soort chaosfase brengen en ze zo ontbinden. Zeker nu de geluidstechnoloog
Joseph Pompei van het Massachusetts Institute of Technology er in
1998 is geslaagd om geluid te isoleren en gericht op één
plek te concentreren. (Dit gaat zover dat men een persoon in een volle
zaal een concert kan laten horen, terwijl alle anderen hier niets
van merken.)
Gericht geluid: de uitvinding van Pompei in een notedop
In de medische wetenschap kent men vergelijkbaar onderzoek.
Men zet men steeds meer stappen om bijvoorbeeld gerichter te bestralen
bij chemotherapie. Onderzoek naar medische toepassingen van hoogfrequent
geluid vindt ook al plaats, maar ‘muzikale’ behandeling?
Het werk van Lauterwasser is in de medische wereld nog niet echt bekend.
Het lijkt me dat zijn ‘lexicon’ eens dringend geraadpleegd
moet worden.
Mogelijkheden te over lijkt mij, en natuurlijk niet
alleen ten goede, zoals in het geval van vernietigingsdoeleinden.
Men neme hiertoe het ultieme voorbeeld van het gebruik van geluid
als vernietigingswapen: de val van de muren van Jericho; een van de
merkwaardigste verhalen uit het Oude Testament
.
De stad Jericho wilde het joodse volk onder leiding van Jozua, opvolger
van Mozes, geen toegang verlenen. Zes dagen lang liepen zeven priesters
met bazuinen, gevolgd door de Ark des Verbonds, telkens één
keer om de stad heen. Op de zevende dag deed men dit zeven maal, waarop
men aan het einde de bazuinen liet klinken, gevolgd door een strijdkreet
van het leger. De muren storten in en Jericho werd overrompeld.
Met andere woorden: men maakt een ritmische beweging zes keer, herhaalt
deze in compacte vorm op dag zeven zes keer om vervolgens bij de zevende
beweging een soort (octaaf?)overgang te bewerkstelligen.
Gustave Doré: De val van Jericho
Terug naar het heden. In het ‘Active Denial Technology Program’
wordt door het Amerikaanse leger momenteel een scala van trillingstoepassingen
uitgeprobeerd. Men bestudeert onder andere het effect van laagfrequent
geluid op de organen van mensen. Hierdoor gaan organen meetrillen
en kan men zwaar onwel worden. Omstreden is het magnetronkanon, waarmee
men bijvoorbeeld opstandige mensenmassa’s tot bedaren kan brengen.
Een stuk nuttiger zou het toch zijn als men met dergelijke technologie
mijnen tot ontploffing kon brengen. (1)
'Silent Guardian': het magnetronkanon
De afgelopen jaren is uitgebreid geëxperimenteerd met 'sonic
blasters' . Sommige Amerikaanse mariniers in Irak zijn al uitgerust
met een ‘geluidskanon’, het Long Range Acoustic Device,
LRAD, dat een vergelijkbaar effect op demonstranten heeft. LRAD bestaat
uit een paraboolantenne waarmee een bundel laagfrequent geluid kan
worden gericht. Dit geluid doet organen vibreren, wat acute misselijkheid
teweegbrengt. (2)
Het apparaat is uitgeprobeerd door de politie van New York tijdens
demonstraties tegen de Republikeinse Nationale Conventie in de aanloop
naar de presidentsverkiezingen van 2004.
2004: Sonic blaster bovenop een Hummer van de politie van New
York
Lauterwasser is zelf duidelijk terughoudend met het
zoeken naar toepassingen. Zijn presentaties concentreren zich op de
verwondering voor het enorme spectrum aan vormkrachten.
Hij heeft twee fraaie boeken erover uitgegeven. Het beste is echter
om een en ander eens op film te zien. Wie niet in staat is een presentatie
te bezoeken kan een DVD bestellen. Zie hiertoe: www.wasserklangbilder.de
1. NRC, 14-3-2001
2. NRC, 25-1-2007
